Będąc dzieckiem pewnie każdy z nas marzył o tym, aby w końcu dorosnąć. W końcu dorosłym wszystko wolno, prawda? Nie ma zakazów, nakazów, kar i stania w kącie. Kiedy jednak dorastamy, zdajemy sobie sprawę, jak bardzo ważne są granice. Istnieją w ruchu drogowym, w prawie pracy, w relacjach z rodziną i przyjaciółmi. Czasem chcielibyśmy wrócić do okresu dzieciństwa, kiedy to nie naszą odpowiedzialnością było stawianie owych granic – robił to dla nas dorosły mając na uwadze nasze dobro. Wyznaczanie granic dziecku ma na celu jego pomyślność. Jak zatem możesz wytłumaczyć swoim pociechom, że granice są ważne i potrzebne?
Czym jest wyznaczanie granic dziecku?
Ogólnie mówiąc, wyznaczenie granic to proces ustanawiania reguł i norm, które obowiązują w relacjach interpersonalnych. Są to zasady określające:
- czego oczekujemy od innych
- jak daleko w relacji można się posunąć
- co się dzieje, kiedy te zasady zostaną naruszone
Ustalanie granic pełni nie mniej istotną funkcję w procesie odkrywania świata. Dzieci potrzebują jasnych komunikatów dotyczących naszych zasad i oczekiwanych zachowań, aby nauczyć się funkcjonowania w społeczeństwie.
Budowanie autorytetu w oczach dziecka
Wyznaczanie granic staje się podstawowym sposobem wywierania wpływu na nasze pociechy i budowania autorytetu w ich oczach.
Robert J. MacKenzie zaznaczając, że wyznaczanie granic jest procesem dynamicznym, dostosowywanym do wieku i poziomu rozwoju dziecka, wymienia następujące zalety jasnego komunikowania naszych zasad i oczekiwań: granice pomagają dzieciom w odkrywaniu świata, granice określają ścieżkę akceptowanych zachowań, granice określają związki z ludźmi, granice są jak ogrodnicze tyczki wspomagające wzrost, granice dają poczucie bezpieczeństwa.
Granice pomagają dzieciom w odkrywaniu świata
Aby dzieci dobrze funkcjonowały w świecie, muszą się wiele nauczyć. Od niemowlęctwa więc obserwują, sprawdzają i badają. Naśladują zachowania, zauważają związki przyczynowo – skutkowe, testują i na tej podstawie formułują przekonania dotyczące reguł rządzących życiem i relacjami międzyludzkimi. To, czego doświadczają, a nie to, co im się mówi, staje się więc podstawą działania dziecka.
Najważniejszym zadaniem zarówno niemowlaka, jak i nastolatka, jest uzyskanie odpowiedzi na pytanie: co jest, a co nie jest w porządku? Kto tu dowodzi? Jak daleko mogę się posunąć i co się stanie, jeśli posunę się za daleko?
Wyznaczając mądrze granice, stajemy się dla swoich dzieci źródłem informacji o zasadach rządzących światem. Budujemy autorytet oparty na naszym życiowym doświadczeniu, na mądrości i naszych zdolnościach. Dziecko nauczone, że jako rodzice potrafimy określić co jest dobre, a co złe, intuicyjnie przyjdzie do nas z pytaniem zamiast zwracać się do koleżanek i kolegów lub Internetu.
Granice określają ścieżkę akceptowanych zachowań
Wyobraźmy sobie, że podczas wycieczki w górach z powodu złego oznakowania szlaku turystycznego, skręcamy w złą stronę i błądzimy. Ta pomyłka może kosztować nas wiele strachu i niepotrzebnej złości, nie mówiąc już o zmarnowanym czasie lub grzywnie za zboczenie ze szlaku. Wpadamy w tarapaty, ponieważ bez jasnych oznaczeń nie wiemy, która droga jest właściwa, a więc łatwo zejść z właściwego szlaku. Tak często czują się nasze dzieci.
Granice, które wyznaczamy dzieciom często są niejasne i zmienne – nasze pociechy wpadają wtedy łatwo w kłopoty. A my zamiast stanowić oparcie i drogowskaz, który wskazuje właściwą drogę, wprowadzamy dziecko w zmieszanie, wzmagamy lek i niepewność. Tracimy wiarygodność i zaufanie naszych pociech.
Wyznaczanie granic dziecku określi jego związki z innymi
Dzieci nieustannie badają, jaka jest ich pozycja w relacjach z innymi ludźmi (dorosłymi i innymi dziećmi). Sprawdzają jaka mają siłę i kontrolę w danej relacji, na co mogą sobie pozwolić.
Jeśli oddasz odpowiedzialność i władzę w ręce dziecka, nie dziw się, że nie masz jak na nie wpływać i że dziecko nie szanuje Twoich decyzji.
Także sytuacja między rodzicami, ich relacje, równowaga sił w związku bądź jej brak, będzie ważną informacją dla dziecka. Jeśli mama pozwala, a tata zabrania wychodzić na podwórko przed odrobieniem lekcji, to do kogo będzie zwracało się dziecko? Mały badacz z pewnością zaobserwuje, jaki układ autorytetu i kontroli obowiązuje u niego w domu i dostosuje do tego swoje zachowanie.
Granice są jak ogrodnicze tyczki wspomagające wzrost
Mądre ustalanie i wyznaczanie granic to takie, które uwzględnia rozwój naszych dzieci. Nie chodzi przecież o to, aby na siłę wyznaczać zbyt rygorystyczne zakazy i nakazy.
Wyznaczanie granic dziecku pokazuje nam, z czym nasze dzieci nie są w stanie sobie poradzić. Mogą stać się punktem odniesienia dla ich rosnącej odpowiedzialności. Budując w taki sposób autorytet tworzymy relację, w której towarzyszymy młodemu człowiekowi w jego zmaganiach z rzeczywistością, w jego porażkach i sukcesach. Budujemy zaufanie, wzmacniamy więzi i służymy własnym przykładem.
Granice dają poczucie bezpieczeństwa
Jeśli to dziecko, a nie rodzice, posiada władzę w rodzinie, kontroluje sytuację i zarządza życiem członków rodziny, może czuć się potężne, ale na pewno nie bezpieczne!
Obarczenie trzylatka (który nie dosięga do umywalki bez stopnia, nie umie założyć rajstopek, ciężko mu dotrwać do wieczora bez popołudniowej drzemki) odpowiedzialnością za to, co i jak się wydarza, jest znaczną przesadą.
A tak przecież w imię łagodności, czułości i źle pojętej troski robimy!
Nie chcąc zadręczać dziecka licznymi zakazami, wkładamy dziecku w ręce władzę, na sprawowanie której nie jest ono gotowe. Oczywiście nie powie nam tego wprost, jak pracownik pracodawcy – bo zwyczajnie nie umie nazwać tego co czuje. Jednak dziecko, któremu wolno samodzielnie podejmować wszystkie decyzje będzie rozdrażnione i kapryśne. A to wszystko wynika z tego, że czuje się zagubione.
Dzieci potrzebują, żeby ich rodzice, opiekunowie, rzeczywiście byli dorośli. Ich poczucie bezpieczeństwa i rozwój zależą od jasno i konsekwentnie wyznaczanych granic.
Wyznaczanie granic dziecku jest zdrowe
Dzieci potrzebują od nas zapewnienia (spójnego mówienia i działania), że to my jesteśmy rodzicami, że jesteśmy silni i odpowiedzialni, że prowadzimy je w odpowiednim kierunku. Łagodnie i z szacunkiem, ale stanowczo, powinniśmy wyznaczać naszym dzieciom granice, w których swobodnie i bezpiecznie będą mogły poznawać świat i uczyć się zasad, które nim rządzą.
Taka postawa buduje relację opartą na zaufaniu, w której dzieci ulegają naszym wpływom ze względu na szacunek i miłość, którą nas darzą, a nie z powodu lęku, czy obawy.Mądre wyznaczanie granic powoduje, że dzieci znajdują w nas stabilne oparcie, które daje im trwałe przekonanie, że rodzic to osoba, na której można polegać.