Można powiedzieć, że każdy rysunek dziecka opowiada o dziecku, jego osobowości, zachowaniu, zainteresowaniach i… wiele więcej! Analiza rysunku dziecka pozwala wejrzeć w dziecko i zobaczyć to, czego dziecko nie powie ci, bo nie może – lub nie chce.
Chcesz lepiej zrozumieć swoje dziecko? Wielu naukowców i psychologów analizowało prace plastyczne dzieci, by mieć wgląd w przyczyny zachowania i zrozumieć, co dziecko mówi. Opracowano też wiele narzędzi w tym celu – bardziej lub mniej skutecznych – ale wiele z nich pozwala naprawdę zobaczyć dziecko.
Jak analiza rysunku dziecka pomaga lepiej poznać dziecko?
Wyróżnię tu 7 elementów, które mogą być dla Ciebie ważne, by poznać lepiej dziecko:
Pozwól dziecku rysować lub bawić się gdy nie chce rozmawiać.
Być może Twoje dziecko miało w szkole zły dzień? Może nie wszystko poszło tak, jak by chciało? Czasem koledzy, koleżanki zawiedli albo – wręcz przeciwnie – emocje pozytywne też mogą mieć wpływ na takie zachowanie!
Dorośli zazwyczaj rozmawiają gdy coś jest nie tak. Dzieci z kolei mają swój wewnętrzny świat jeszcze zanim w ogóle zaczną mówić. Upłynie trochę czasu zanim nauczą się słowami wyrażać wszystkie swoje emocje.
Dzieci widzą i czują dorosłych, i choć czasami nie potrafią zdefiniować swojego stanu emocji, obrazu samego siebie, to mogą go odzwierciedlić w rysunku. Rysowanie umożliwia przetwarzanie emocji, tak aby sobie z nimi radzić.
Obrazy rysunków pozwalają lepiej zrozumieć dziecko gdy słowa zawodzą.
Czytanie i rozumienie rysunku dziecka
Analiza rysunku dziecka wymaga uwagi i szacunku. Potrzeba do tego sporej wiedzy i dobrze jest znać elementy analizy prac plastycznych.
Gregg M. Furth w swojej książce „Leczyć malowaniem” opisał kilka ciekawych punktów podczas oglądania pracy dziecka:
- Jakie uczucia i emocje we mnie wzbudza ten rysunek?
- Co innego, nietypowego tam się znajduje, szczególnie w centralnej części?
- Czego nie ma, jakie są kształty, wielkość, ruch i kierunek?
- Czy są widoczne różne perspektywy, może coś jest bardziej dopracowane, z większą dokładnością i szczegółami, coś podkreślone, przezroczyste, zniekształcone formy?
- Jakie elementy są powtarzalne, jakie są linie, kształty?
- Jakie barwy zostały zastosowanie i co one oznaczają?
- Jeszcze symbolika: zwierzęta, liczby, przedmioty, znaki…
- Spojrzenie z szerszej perspektywy: połącz to, co widzisz, z tym, co wiesz o dziecku!
Czy każdą pracę dziecka analizować?
Nie, zdecydowanie nie!
Dzieci rysują dla zabawy i relaksu. Próbują swoich sił, podglądają ciekawe rysunki, techniki, itp. Prawie wszystkie dzieci rysują i możesz analizować ich dzieła wszędzie, szczególnie wtedy, gdy chcesz dowiedzieć się więcej o dziecku w danej chwili lub sytuacji (gdy jesteśmy zaniepokojeni jego zachowaniem, chcemy wiedzieć co myśli, jak się czuje, zobaczyć jak doświadcza siebie i otoczenie). Rysunki powstają wszędzie: na kartce w domu, na podwórku – gdy rysuje patykiem lub kredą.
Można porównywać również prace dowolne (czyli wykonywane przez dziecko dla przyjemności) z zadanymi – wykonywanymi np. w ramach pracy domowej. Sposób wykonania, wykorzystanie materiałów, technik, formatów, wykonania zgodnie z poleceniem – to wszystko też nam mówi dużo o dziecku i zmianach zachodzących w jego życiu.
Analiza rysunku dziecka – co ma znaczenie, a co nie?
Badania psychologiczne nad znaczeniem rysunku dziecka prowadzono już przed XX wiekiem. Sama z biegiem czasu natknęłam się na wiele rzeczy które są rozsądne i na te, które są …głupie!
Musimy być świadomi, że:
- rysunek dziecka składa się z wielu elementów i trzeba je wszystkie analizować
- rysunek to chwila, mrugnięcie, migawka – dlatego kolekcjonuj prace przez dłuższy okres dla pełnego obrazu
- kolor czarny nie oznacza, że dziecko jest w depresji, on ma wiele znaczeń!
- nie analizujemy rysunków dzieci do 4 roku życia – dają one obraz ogólnego rozwoju dziecka, ale nie tego jak patrzą na świat
- nie wyciągaj pochopnych wniosków, patrz na rysunek z otwartym umysłem – nie nastawiaj się, nie doszukuj się czegoś, czego nie ma!
Znaczenie kolorów w rysunkach dzieci
Małe dziecko zazwyczaj rysuje jedną kredką – nie ma znaczenia barwa, lecz ślad, znak, ruch.
Później w grę wchodzą kolory. Dzieci ok. 4 roku życia wybierają kolory jasne, ale wyraźne. Często używają barw podstawowych (czerwony, żółty, niebieski).
Dziecko w wieku szkolnym dostrzega odcienie, chętnie eksperymentuje z kolorami. Preferencja kolorów mówi coś o dziecku w danej chwili. Chociaż znaczenie koloru jest bardzo osobiste, to odkryto, że kolory mają swoje promieniowanie. To również dotyczy emocji, które dopasowują się do koloru.
Jeden rysunek to zaledwie migawka
Rysunek przeznaczony do analizy psychologicznej jest chwilą wyjętą z życia dziecka. Nie panikujemy więc, gdy zobaczymy coś niepokojącego. Studiowanie kilku rysunków stworzonych w dłuższym okresie czasu może dopiero dać jakiś szerszy obraz.
Gdy powtarzają się niepokojące obrazy, elementy czy szczegóły, to też patrzymy na nie z otwartym umysłem i nie wyciągamy pochopnych wniosków – analizuj pracę dziecka z jednoczesną rozmową!
Ale: nie pytaj o wszystko co widzisz, nie tłumacz dziecku co ono narysowało. Zapytaj: Co tu się dzieje? Opowiedz proszę, powiedz na co patrzę? Jak czuje się ta postać? Lub – co się za chwilę zdarzy? Nie pytaj, co oznaczają elementy narysowane – to ty dokonujesz analizy, a nie dziecko!
Wiek dziecka a jego rysunki
Gdy analizujesz rysunek, sprawdź czy pasuje do poziomu rozwoju dla danego wieku. Oczywiście dzieci rozwijają się w różnym tempie, także w kwestii rysowania. Niektóre trzylatki rysują bardziej szczegółowo, a niektóre 7-latki rysują jeszcze głowonogi… Jest to bardzo indywidualne.
Ale jeśli dziecko rysowało „fajnie”, a teraz coś się zmieniło, to często idzie to w parze ze zmianą w życiu dziecka (przeprowadzka, nowe rodzeństwo, pójście do szkoły, rozłąka z bliską osobą itp.). Zdarza się, że dziecko cofa się do czasu, gdy czuło się dobrze i bezpiecznie… Cofa się do prac i ich poziomu, za które wtedy było chwalone.
Podsumowanie
Sposób, w jaki rysuje dziecko, mówi o jego rozwoju. Analiza zbioru prac artystycznych pozwala dostrzec jaki jest poziom intelektualny, emocjonalny, osobowościowy i moralny dziecka. Nie jest istotny ogromny talent, ale zaangażowanie uwidaczniające się w pracy oraz to czy poziom nie odstaje diametralnie od grupy rówieśniczej.
Analiza rysunków dzieci to dobre narzędzie dla psychologów i rodziców, aby dowiedzieć się co dziecko mówi bez słów. Prace plastyczne mogą być dobrym kierunkowskazem pokazującym czego dziecko potrzebuje i jak możemy go wesprzeć.
Literatura tematu, z której skorzystałam i do której warto zajrzeć:
M. Łobocki – Metody badań pedagogicznych
S.Szuman – Sztuka dziecka
Gregg M. Furth – Leczyć malowaniem
Gloton, Clero – Twórcza aktywność dziecka
M. Wimmer – Kompletny przewodnik po rysunkach dzieci
Chermet – Carroy – Zrozum rysunki dziecka, czyli jak interpretować rysunki małych dzieci.